Nowa definicja mobbingu. Gdzie kończy się wymaganie, a zaczyna nękanie
Od 5 listopada 2026 r. w Kodeksie pracy obowiązuje nowa definicja mobbingu. Jest krótsza od poprzedniej i dużo łatwiej ją spełnić. Pracownik nie musi już udowadniać, że nękanie trwało długo ani że przez nie zachorował. Dla osób, które kierują ludźmi, nowa definicja mobbingu to ważna zmiana. Nie dlatego, że nie wolno już wymagać. Wolno. Zmieniło się to, po czym sąd pozna, że wymaganie przeszło w nękanie.
Przykład:
Kierowniczka działu obsługi klienta ma za sobą trudny kwartał. Reklamacje czekają tygodniami, klienci odchodzą. Zaczyna więc rozliczać zespół z każdej przeterminowanej sprawy. Dwa razy podnosi głos na porannej odprawie. A jednej pracownicy, która najczęściej przekracza terminy, od sześciu tygodni codziennie rano wysyła zestawienie jej zaległości, z kopią do całego zespołu. Nikogo nie obraziła. Jest przekonana, że po prostu wymaga.
Czy to mobbing? W części tak, w części nie. Wyjaśnienie w dalszej części artykułu.
Nowa definicja mobbingu w jednym zdaniu
Nowy art. 94³ Kodeksu pracy, wprowadzony ustawą z 19 czerwca 2026 r., mówi krótko: mobbing oznacza zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika. Do tego dochodzą trzy doprecyzowania.
- Uporczywe znaczy powtarzalne, nawracające albo stałe. Pojedynczy incydent mobbingiem nie jest.
- Cel nie ma znaczenia. Zachowanie może być mobbingiem także wtedy, gdy nikt nie chciał nikogo nękać.
- Ocena jest indywidualna. Sąd patrzy na rodzaj zachowań i na sytuację konkretnego pracownika.
Wcześniej musiały być spełnione jednocześnie dwa warunki: nękanie długotrwałe oraz określony cel albo skutek, na przykład zaniżona ocena przydatności zawodowej. Wiele spraw przepadało, bo jednego z tych elementów nie dało się udowodnić. Nowa definicja mobbingu usuwa obie przeszkody.
Wróćmy do kierowniczki. Rozliczanie zespołu z terminów to zwykłe zarządzanie. Dwa wybuchy na odprawie to incydenty, które same nie przesądzą o mobbingu, choć mogą naruszać godność pracowników. Codzienne zestawienie zaległości jednej osoby wysyłane do wszystkich to już coś innego. Jest powtarzalne, dotyczy jednej pracownicy i ośmiesza ją przy innych. Nowa definicja mobbingu pozwala uznać to za nękanie, a to, że kierowniczka chciała tylko poprawić wyniki, nic tu nie zmienia.
Co znaczy „uporczywie” w codziennej pracy
Na uporczywości opiera się cała nowa definicja mobbingu. Aby uznać określone zachowanie za mobbing wystarczy jedna z trzech cech.
Zachowanie powtarzalne
Kierownik zmiany w magazynie od dwóch miesięcy nazywa jednego z magazynierów „naszym żółwiem”. Robi to kilka razy w tygodniu, na odprawach, przy wszystkich. Jedna taka uwaga byłaby błędem. Kilkadziesiąt to wzorzec.
Zachowanie nawracające
Przed każdym zamknięciem kwartału kierownik krzyczy na tę samą analityczkę i grozi jej zwolnieniem. Potem przez dwa miesiące jest uprzejmy. Kiedyś przerwy między takimi „falami” były argumentem obrony. Dziś nawracanie wprost spełnia warunek uporczywości.
Zachowanie stałe
Urzędniczka od pół roku nie ma dostępu do folderu z aktualnymi wzorami dokumentów. Jej prośby zostają bez odpowiedzi, a potem jest rozliczana z tego, że pracowała na starym wzorze. Nikt nie krzyczy, nic się nie „dzieje”. Właśnie dlatego taki stan najtrudniej zauważyć.
Czy jeden wybuch to już mobbing?
Nie. Kierownik, który raz nakrzyczał na zespół po przegranym przetargu, a następnego dnia przeprosił, nie stosuje mobbingu. Pojedyncze zachowanie może jednak naruszyć dobra osobiste pracownika, a za to pracodawca też odpowiada. Drugi taki „wyskok” wobec tej samej osoby to sygnał ostrzegawczy. Trzeci to już wzorzec.
Kto może być sprawcą według nowych przepisów
Nowa definicja mobbingu nie ogranicza się do szefa. Ustawa wymienia pracodawcę, przełożonego, osobę na równorzędnym stanowisku, podwładnego, innego pracownika i osoby, które pracują na innej podstawie niż umowa o pracę, na przykład na kontrakcie B2B. Sprawcą może być jedna osoba albo cała grupa.
Dla przełożonego oznacza to trzy role. Po pierwsze może być sprawcą. Po drugie może być osobą nękaną, na przykład przez zespół, który nie akceptuje nowego szefa. Ostania rola dotyczy jego odpowiedzialności za to, co dzieje się między ludźmi w jego dziale.
Jest też zmiana, która dotyczy właśnie kierowników. Mobbingiem jest także nakazanie innym takich zachowań albo zachęcanie do nich. Szef, który mówi zespołowi „nie angażujcie go do tego projektu, bo jak zwykle wszystko popsuje”, nie obroni się tym, że sam nic nie zrobił.
Jakie zachowania obejmuje nowa definicja mobbingu
Kodeks pracy podaje teraz przykłady: upokarzanie, uwłaczanie, zastraszanie, zaniżanie oceny przydatności zawodowej, nieuzasadnioną krytykę, poniżanie lub ośmieszanie, utrudnianie funkcjonowania w środowisku pracy oraz izolowanie lub eliminowanie z zespołu. Mogą to być słowa, gesty albo zachowania fizyczne. Lista jest otwarta.
W praktyce wygląda to często bardzo zwyczajnie. Dane do miesięcznego raportu jedna osoba dostaje zawsze w ostatniej chwili, choć reszta działu ma je od rana. Wyjścia integracyjne odbywają się bez niej. Na ocenie okresowej dostaje niższą notę niż inni przy podobnych wynikach i nikt nie umie powiedzieć dlaczego.
Czego nowa definicja mobbingu nie zabrania
To ważne, bo wielu kierowników zaczęło się bać, że każda uwaga zostanie uznana za nękanie. Tak nie jest. Kodeks pracy mówi wprost, że uzasadnione i wyrażone we właściwej formie zachowania wobec pracownika, w szczególności rozliczanie z pracy i jej krytyka, nie są mobbingiem.
Muszą być spełnione dwa warunki naraz: rzeczowy powód i forma, która nie upokarza.
Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Południe (sygn. VI P 70/10) oddalił pozew nauczycielki przeciwko dyrektorowi szkoły. Dyrektor nakładał na nią kary i zwracał jej uwagę, ale miał konkretne powody, na przykład nieterminowe wpisywanie ocen. Podobne uchybienia innych nauczycieli spotykały się z podobną reakcją. Sąd wytknął mu tylko jedno: podniesiony głos.
Ten sam cel można więc osiągnąć na dwa sposoby:
- „W raporcie są błędy w tabeli 3. Popraw je do czwartku, a jeśli coś jest niejasne, przyjdź do mnie”, powiedziane w cztery oczy. To jest w porządku.
- „Znowu ten bałagan. Ty się chyba nigdy nie nauczysz”, powiedziane przy zespole, co tydzień. To jest ryzyko.
Działa to też w drugą stronę. Ocena indywidualna nie oznacza, że mobbingiem jest wszystko, co komuś nie odpowiada. Nadgodziny przed zamknięciem roku zlecone całemu działowi, z wyjaśnieniem, nie staną się nękaniem tylko dlatego, że są męczące. Nowa definicja mobbingu nie zmieniła też tego, kto musi udowodnić nękanie. Nadal robi to pracownik, a samo jego przekonanie, że jest ofiarą, nie wystarcza.
Ile kosztuje mobbing po zmianie przepisów
Nowa definicja mobbingu idzie w parze z wyższymi kwotami. Pracownik może żądać od pracodawcy zadośćuczynienia w wysokości co najmniej sześciokrotności minimalnego wynagrodzenia. Przy płacy minimalnej z 2026 r. to 28 836 zł. To dolna granica, sąd może zasądzić więcej. Rozstrój zdrowia nie jest już warunkiem.
Płaci zawsze pracodawca, bez względu na to, kto nękał. Potem może żądać zwrotu od sprawcy w ramach regresu. Ile odzyska, zależy od winy sprawcy i samego pracodawcy. Firma, która latami przymykała oczy, odzyska mniej.
Do tego dochodzi naruszenie dóbr osobistych. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 27 kwietnia 2021 r. (sygn. II PSK 46/21) odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej spółki w sprawie, w której prezes raz, na naradzie przy innych menedżerach, nakrzyczał na pracownika, użył wulgaryzmów i kazał mu wyjść. To nie był mobbing, ale pracownik dostał 10 tys. zł zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych. Od 5 listopada 2026 r. sąd nie może oddalić pozwu tylko dlatego, że pracownik wskazał złą podstawę. Jeśli fakty uzasadniają roszczenie z innego tytułu, sąd je uwzględni.
Co nowa definicja mobbingu oznacza dla pracodawcy
Obok nowej definicji ustawa nakłada obowiązek systematycznego przeciwdziałania mobbingowi w pięciu obszarach: prewencja, wykrywanie, reagowanie, działania naprawcze i wsparcie osób dotkniętych. Pracodawcy zatrudniający co najmniej 10 pracowników mają czas do 5 maja 2027 r., żeby opisać zasady i procedury. Mniejsze firmy nie muszą mieć regulaminu, ale obowiązek przeciwdziałania dotyczy ich tak samo.
W każdym z tych obszarów najważniejszą osobą jest bezpośredni przełożony. To on pierwszy widzi, że ktoś jest stale pomijany, i to do niego pracownik przychodzi z problemem.
Test trzech pytań dla przełożonego
Nowa definicja mobbingu nie wymaga od kierowników znajomości orzecznictwa. Wystarczy, że przed krytyczną uwagą zadadzą sobie trzy pytania.
- Powód. Czy potrafię wskazać konkretny, służbowy powód, który obroniłbym przed swoim przełożonym?
- Forma. Czy powiedziałbym to samo, tymi samymi słowami, przy całym zespole i przy swoim szefie?
- Wzorzec. Czy w podobnej sytuacji tak samo traktuję innych? Czy to się powtarza wobec tej samej osoby?
Jeśli przy którymś pytaniu pojawia się wahanie, lepiej zatrzymać się teraz niż tłumaczyć się później przed komisją albo sądem. Po każdej trudnej rozmowie warto zrobić krótką notatkę i wysłać mail z ustaleniami. Dyrektor szkoły z Warszawy wygrał między innymi dlatego, że miał dokumenty.
Jak przygotować kadrę kierowniczą
Nowa definicja mobbingu to dobry moment, żeby porozmawiać z kierownikami o tym, jak rozmawiają z ludźmi. Przepisy to jedno, a codzienne decyzje szefa to drugie. Dlatego w MG-EDU przygotowaliśmy kurs e-learningowy „Przywództwo bez mobbingu” dla kadry zarządzającej. Na prawdziwych sprawach z sądów i sytuacjach z firm i urzędów pokazuje, jak wymagać, rozliczać i krytykować, żeby nie przekroczyć granicy. Uczestnicy dostają też gotowe narzędzia: kartę „Pierwsza godzina po zgłoszeniu”, wzory notatek i maili, wzory regulaminów antymobbingowych oraz rejestr działań zapobiegawczych.
Podstawa prawna
- Ustawa z 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz ustawy Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. 2026 poz. 1046), Dziennik Ustaw, tekst ustawy PDF
FAQ
Od 5 listopada 2026 r. mobbing oznacza zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika, czyli nękaniu powtarzalnym, nawracającym albo stałym. Pracownik nie musi już wykazywać, że nękanie trwało długo, że sprawca miał określony cel ani że przez nie zachorował. Sąd ocenia każdą sprawę indywidualnie i bierze pod uwagę sytuację konkretnej osoby.
Od 5 listopada 2026 r. mobbing oznacza zachowania polegające na uporczywym nękaniu pracownika, czyli nękaniu powtarzalnym, nawracającym albo stałym. Pracownik nie musi już wykazywać, że nękanie trwało długo, że sprawca miał określony cel ani że przez nie zachorował. Sąd ocenia każdą sprawę indywidualnie i bierze pod uwagę sytuację konkretnej osoby.
Kodeks pracy mówi wprost, że uzasadnione i wyrażone we właściwej formie rozliczanie z pracy oraz jej krytyka nie są mobbingiem. Przełożony nadal może wyznaczać cele, wskazywać błędy i wyciągać konsekwencje, jeśli ma rzeczowy powód i nie upokarza pracownika, na przykład omawiając jego błędy przy całym zespole. Dobrym nawykiem jest rozmowa w cztery oczy i krótka notatka z ustaleniami po każdej trudnej rozmowie.
Zadośćuczynienie za mobbing wynosi co najmniej sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia, co przy płacy minimalnej z 2026 r. (4806 zł) daje 28 836 zł. Pracownikowi zawsze płaci pracodawca, nawet jeśli nękał go kolega z zespołu albo osoba zatrudniona na kontrakcie B2B. Pracodawca może potem w ramach regresu żądać zwrotu od sprawcy, a wysokość tego zwrotu zależy od stopnia winy sprawcy i samego pracodawcy.
Pracodawca ma obowiązek systematycznie przeciwdziałać mobbingowi w pięciu obszarach, a firmy zatrudniające co najmniej 10 pracowników muszą do 5 maja 2027 r. opisać zasady i procedury. Najwięcej zależy od bezpośrednich przełożonych, dlatego warto nauczyć ich rozpoznawania granicy między wymaganiem a nękaniem oraz właściwego reagowania na zgłoszenia. Kurs e-learningowy „Przywództwo bez mobbingu” na platformie MG-EDU uczy tego na prawdziwych sprawach sądowych i daje gotowe narzędzia, takie jak wzory regulaminów, notatek i maili.